kıraathane

Aylin Yardımcı
(Cumhuriyet Strateji – 12.01.2009)

2008 yılı, biribirine yakın iki farklı coğrafyada gerçekleşen acımasız mücadelelerin haftalarca dünya gündemini belirlediği ve liberal demokrasinin idaresindeki dünya düzeninin bazı sorunlara çözüm getirmek yerine, onları ne ölçüde perçinlediğinin gözler önüne serildiği bir sene oldu. Önce Güney Osetya toprakları nedeniyle Gürcistan ve Rusya arasında patlak veren savaş, sonrasında da kontrolden çıkmaya hazırlandığı aylardır gözlenmekte olan İsrail-Filistin gerginliği, dünya kamuoyuna bir yıl boyunca ekranlarda sivil cesetleri izlemeyi kanıksattı. Bu iki kanlı çatışma, bir bütünün parçaları olarak ele alındığında, ortaya çıkan sonuç, maalesef korkunç bir çifte standart olmaktan öteye gidemiyor. Güney Osetya savaşı sırasında sergilediği agresif tutum ile Rusya ve Gazze’de taş üstünde taş bırakmayan İsrail yönetimi, benzer konumlarda bulunmalarına rağmen özellikle ABD’den farklı ve adaletsiz tepkiler aldılar. Gerek “orantısız güç” tartışması, gerek uluslararası hukuk ve BM Antlaşması ihlalleri, hem Rusya’nın hem de İsrail’in davranışlarına karşı öne sürülen tezlerden başlıcaları oldu. Ancak, iki kanlı çatışma sonrası bu iki “agresif” devletin aldığı eleştirilerin bütününe bakıldığında, İsrail’e gösterilen toleransın ne denli rahatsız edici boyutlara ulaştığını görmemek imkansız. Halbuki tıpki İsrail gibi “vatandaşlarını koruma” iddiasıyla Gürcistan’a saldıran Rusya, geçtiğimiz aylarda insan hakları ve uluslararası hukuk ihlalleri nedeniyle birçok devletçe kınanmış, hatta ABD Dışişleri Bakanı Rice tarafından tehditkar bir dille eleştirilmişti. Ancak Rice, konu Gazze saldırıları olduğunda İsrail’i kınamaktan kaçınmış ve “kendini savunma” hakkına vurgu yapmıştı. Uluslararası statükonun köklerine kazındığı böylece tekrar tescillenen bu çifte standart, genel geçer kabul edilen birçok uluslararası değerin altındaki ideolojik yapıtaşlarının eleştirel gözle değerlendirilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor. Durum böyleyken, amaç sanıldığı gibi Rusya’nın davranışlarını haklı çıkarmak değil, çok daha saldırgan ve vurdumduymaz tavrıyla İsrail’in hala koruyabildiği ayrıcalıklı konumunu yine ve yeniden sorgulayabilmektir.

ORANTISIZ GÜÇ BİLMECESİ

Ağustos ayında Kafkasya’da yaşananlara bakıldığında, Rusya’nın savunmacı ancak Gürcistan’ın toprak bütünlüğüne meydan okuyan tavrının ABD tarafından sertçe kınandığı anımsanacaktır. Gürcistan’ın Tskhinvali’de başlattığı ve iki gün içerisinde iki bine yakın insanın ölümüyle sonuçlanan hava saldırısı, Rusya tarafından çok daha tehditkar bir cevapla bastırılmıştı. Güney Osetya halkının yarısından fazlasının Rus pasaportu taşıması, Rusya’nın kendince meşru gördüğü bir savunma sebebiydi. ABD ve İngiltere’den sonra Irak’a en fazla asker gönderen üçüncü ülke konumundaki Gürcistan’a yapılan bu savunma atağı, ABD tarafından

“tehlikeli bir cevap” olarak algılanmış, gayrımeşru bir davranış olduğu ve orantısız güç kullanıldığı gerekçesiyle sert bir dille kınanmıştı. Ancak İsrail’in, Rusya’dan daha az cesur olmayan bir tutumla 27 Aralık günü Gazze’de başlattığı ve BM tarafından endişeyle karşılanan saldırıları, ABD tarafından İsrail’in Hamas terörüne karşı kendini savunma hakkı olarak değerlendirildi. Bu noktada dikkat çeken, Hamas militanlarınca Sderot ve Aşkelon şehirlerine atılan ilkel Kassam füzelerine karşı İsrail’in topyekün savaşı andıran bir teçhizatla verdiği, orantısızlığı tartışılmaz karşılıktır. Almanya, Fransa ve İngiltere gibi AB devletleri tarafından orantısız kabul edildiği resmen açıklanan bu saldırılar, Ağustos ayında Rusya’ya aynı konuda yüklenmiş olan ABD tarafından benzer bir tepki göremedi. 11 Eylül olaylarından bu yana her türlü savunma ve kimi zaman saldırı metodunu meşru kılan ABD’nin “terörle savaş” retoriği, İsrail’in Gazze’de katliama varan davranışlarının da Hamas terörüne karşı haklı bir savunma olarak yorumlanmasına yardımcı oldu.

ABD’de faaliyet gösteren Musevi sivil toplum örgütleri ve özellikle muhafazakar İsrail basını, operasyonun neden olduğu yüzlerce sivil ölüme kulaklarını tıkarken, yalnızca Hamas terörünü vurgulamakla yetindi. Saldırıların ilk günlerinde Jerusalem Post gazetesinde “Ateşi değil terörü kesin” başlığıyla yayınlanan başyazıda, uluslararası kamuoyundan gelen ateşkes çağrılarının gerçekleşmesi için şartların olgunlaşmadığı ve bu durumu terk etmek için bir strateji geliştirmesi gerekenin Hamas olduğu vurgulandı. Ayrıca, operasyonun “Güney İsrail’e barış getirme” amacı taşıdığının da altı çizildi. Stand With Us adlı ve İsrail hakkındaki “yanlış anlaşılma” ve “önyargıları” değiştirmeyi hedefleyen küresel bir sivil toplum kuruluşu, 27 Aralık saldırılarının ardından ABD’nin Los Angeles ve Chicago kentlerinde İsrail’in kendini müdafaa hakkını savunmak için tüm “İsrail dostlarını” meydanlara çağırdı.

KAVRAMSAL ÇELİŞKİ

Tüm bunlar elbette ki Filistin’i parçalanma noktasına getiren, köktendinci ve çürümüş Hamas zihniyetinin bir savunması değildir. Ancak İsrail’in üç gün içerisinde çoğu sivil yüzlerce insanı acımasız bombardımanlarla katletmesi ve buna rağmen Hamas’ın roket saldırılarını durdurmaması, ortada metodolojik bir hata veya bilinçli olarak izlenen bir strateji olduğuna dikkat çekmektedir. İsrailli muhalif tarihçi İlan Pappe’nin, Filistin’de 1948’den beri sistematik olarak ve “kendini savunma” kisvesi altında uygulanan bir etnik temizlik yaşandığına dikkat çektiği tezleri, bugünlerde hatırlanmayı hak ediyor. Pappe, uzun vadede uygulanan bu etnik temizlik çalışmasını, Filistin meselesini nüfus bazında alt etmeye yardımcı olacak demografik bir zafer olarak nitelemekteydi. Gerek terörle mücadele kapsamında verilen sivil kayıplar, gerekse bölgenin abluka altında olmasından ötürü hızlanan zorunlu göçler, bu teze göre İsrail’in bilinçli olarak uyguladığı bir politikadır. Dolayısıyla ABD’nin bir numaralı müttefiği İsrail’in davranışlarını kınamaması doğal ve stratejik bir gerekliliktir. Bu durumda ABD’nin değerlerini bir kez daha sorgulatan nokta, birkaç ay önce aynı İsrail gibi “vatandaşlarını savunma” kaygısı içerisineki Rusya’nın, ağır kınamalara maruz kalmış olmasıdır. Görüldüğü gibi Kafkasya’daki davranışlarından ötürü Rusya’yı acımasız ve totaliter bir otokrasi ilan eden ABD zihniyeti, daha masum olmadığı ortada olan İsrail’i vatandaşlarına karşı sorumluluğunu yerine getiren, terör mağduru bir devlet ilan etmektedir.

Ne var ki, Rusya ve İsrail örneklerini karşılaştırırken bu iki ülkenin yan yana getirilmesinin sebebini doğru bir şekilde kavramak önem taşımaktadır. Rusya ve İsrail, ABD tarafından çelişkili ve adaletsiz tepkiler almaları dolayısıyla karşılaştırılmaya uygundur. Ancak İsrail’in askeri ve stratejik tutumu incelendiğinde, Batılı müttefiklerinin güvencesiyle kontrolsüz saldırıları göze alan Gürcistan’la daha çok parallelik gösterdiği farkedilecektir. İki ayrı örnekteki tek fark, İsrail’i durduran bir devletin varlığı sözkonusu değilken, Gürcistan’ın iddialı bir rakiple karşı karşıya kalmasıdır.

Güney Osetya savaşı ve Gazze saldırılarının bu iki öznesine ABD tarafından açıkça uygulanan çifte standart, bir yirminci yüzyıl geleneğidir. Batı tekeline geçerek sonsuz bir esnekliğe kavuşan demokrasi ve liberalizm kavramlarının yardımıyla yirmi birinci yüzyılda da sürecek olan bu gelenekte, değişen yalnızca nesneler olmuştur. Başka bir deyişle, Soğuk Savaş döneminin emektar düşmanı komünizmden sonraki tehdit, terörizm olarak belirlenmiş; bu tehdidi yenmek adına da “özgür dünya”nın temel öğelerinden biri olan insan haklarının ihlali, “terörle savaş” yolunda normalleştirilmiştir. Özetle, bu iki farklı çatışmanın başrol oyuncularına gösterilen çelişkili tepkiler, mevcut dünya düzeninin temelinde barındırdığı kavramsal çelişkilerin güncel bir yansıması olarak algılanabilir.

Aylin Yardımcı
(Cumhuriyet Strateji – 03.11.2008)

Ağustos ayından beri dünyanın gündemini belirlemeye devam eden Rusya-Gürcistan Savaşı, bugüne kadar geçen zaman içerisinde ağırlıklı olarak Rusya ve Batı dünyası ilişkileri çerçevesinde değerlendirmeye alındı. Savaş sonrasında Rusya’nın ABD ve NATO arasındaki ilişkilerin seyrinin Soğuk Savaş’ı andıran bir süreç yaşanmasına neden olabileceği sıklıkla dikkat çekilen senaryolardan biri olmuştu. NATO’nun son yıllarda her zamankinden daha açık ve cüretkâr bir tutumla Rusya sınırlarına yaklaşarak genişlemesi, Rusya’nın ise buna karşılık Yakın Çevre politikası dahilinde özellikle Kafkasya’daki hakimiyetini arttırmaya yönelmesi, bu gerginliğin görünen yüzünü gözler önüne sermişti. Ne var ki, Kafkasya’da son zamanlarda ısınan sular bu bloklaşma eğiliminin yanı sıra nükleer güç ve Ortadoğu’daki bölgesel silahlanma yarışı gibi tüm dünyanın geleceğini yakından ilgilendiren politikaları sarsmaya aday gelişmeleri de beraberinde getirdi. Bu gelişmeler özellikle İsrail-İran gerginliği çerçevesinde incelendiğinde, Gürcistan savaşının nükleer güç ve güvenlik politikaları konusunda İran’ın ne kadar işine yaradığı görülmektedir.

Soğuk Savaş döneminde ideolojik nedenlerden ötürü pek parlak olmayan Rusya-İran ilişkileri, SSCB’nin dağılmasıyla hızla yükselen bir dostluk ve işbirliği grafiği çizmişti. İlerleyen yıllarda silah ve askeri teçhizat satışlarıyla pekişen ve son zamanlarda Rusya’nın İran’ın nükleer programını desteklemesiyle zirve yapan iki ülke arasındaki ilişkiler, Kafkasya’da yaşanan savaştan sonra daha da gelişeceğinin sinyallerini vermeye başladı. Savaştan bir ay sonra toplanan BM Güvenlik Konseyi’nde İran’ın uranyum zenginleştirme programına karşı yaptırımlar uygulanması kararını veto eden Rusya, önceleri uyguladığı geciktirme taktiğini terk edip daha iddialı bir tavır takınmayı tercih etmiş gibi görünüyor. Zira nükleer santral konusunda önceleri Rusya’yı ‘Batı’ya karşı temkinli davranmak’ ile suçlayan İran, santralin neredeyse tamamlandığı son günlerde Rusya’nın hem veto gücünü hem de finansal desteğini garantilemiş durumda. Ancak İran’ın nükleer politikalarına Rusya’nın zaten başından beri sıcak yaklaştığı göz önüne alındığında, son zamanlardaki tavırlarının İsrail’e gözdağı verme amacıyla takınıldığına kanaat getirilebilir. Nitekim Gürcistan ordusuna hem teçhizat hem eğitim bakımından büyük yardım sağladığı ve hatta sıcak savaş esnasında askerlerini görevlendirdiği iddia edilen İsrail ordusu, savaşın ardından Rusya’nın dikkatini üzerine çekmiş bulunuyor.

DENKLEMDEKİ İSRAİL

İsrail tarafından Gürcü ordusuna her türlü desteğin sağlandığı özellikle Rusya tarafından sertlikle vurgulanırken, savaşın ardından İsrail’in Gürcistan’la tüm askeri ilişkilerini ve silah satışlarını dondurması kafaları karıştırdı. İran’a karşı Gürcistan’ın üs olarak kullanılması için Tiflis ve Tel Aviv arasında gizli bir antlaşma imzalandığı iddiaları da yankı bulurken, İsrail’in ortaya çıkan bu tablodan memnun olmadığı gayet açık. İsrail gazetesi Haaretz’in haberine göre, İsrail’in bu memnuniyetsizliğinin sebebi Rusya’nın Suriye’ye gelişmiş silahlar sağlaması. Haberde ismi verilmeyen İsrailli bir subayın, Rusya’nın bu ülkelere daha fazla silah satması için mazeret yaratmamak adına “çok dikkatli ve hassas” olunması gerektiğini söylemesi, İsrail’in son zamanlardaki tutumunu açıklar nitelikte. Zira aynı günlerde Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad’ın, gelişmiş silah satışı konusunda Dmitry Medvedev’i ikna etmek üzere Moskova’yı ziyaret etmesi, İsrailli subayın temkinle yaklaştığı bu ihtimali gerçekçi kılıyor.

Rusya’nın İran ile aynı safta bulunmayı seçtiği bir başka husus da İsrail’i tedirgin eden senaryolardan bir tanesi. Buna göre Gürcistan’ın İran’a karşı düzenlenecek herhangi bir saldırıya ABD veya İsrail’in müttefiki olarak dahil olması, Rusya’yı önemli ölçüde rahatsız edebilir. Rusya Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekereteri Nikolay Patruşev’in, İran saldırısının Gürcistan ile işbirliği içerisinde yapılmasının Rusya tarafından bir ulusal güvenlik tehdidi olarak kabul edileceğini açıkça belirtmesi, İsrail’i tedirgin etmeye yetecek bir beyanat. Zira böyle bir senaryo gerçekleştiği takdirde Rusya’nın ulusal güvenliğini tehdit altında görerek çatışmaya taraf olması ihtimaller dahilinde. Sonuç olarak Rusya’nın bu hususta takındığı tavır yine İran’a avantaj sağlıyor. Nitekim İran, Rusya-Gürcistan gerginliği sayesinde ABD ve İsrail’e karşı önemli bir bölgesel gücü arkasına almış gibi görünüyor.

Kısacası, alışılagelmiş bir sınır problemi formunda belirdikten sonra beraberinde derin ve komplike hesaplar getiren Kafkasya krizi, bölgede olduğu kadar Ortadoğu’da da etkilerini sürdürmeye devam ediyor. İsrail’in yakın zamanda İran’a saldırma ihtimalinin gün geçtikçe daha sık telaffuz edilmeye başlandığı bugünlerde, Rusya’nın İran’la stratejik ortaklık konusunda iyice yakınlaşması İsrail için kötü bir haber olduğu kadar İran için kazançlı bir fırsat. Gürcistan’a sağladığı destekle Rusya için bir nevi ‘kara liste’ elemanı haline gelen İsrail’in ilişkileri normalleştirme çabaları kolay sonuç vermeyecek gibi görünüyor.

Aylin Yardımcı
(Cumhuriyet Strateji – 13.10.2008)

Sovyetler Birliği’nin çöküşü ve Soğuk Savaş’ın sona erişinin ardından uluslararası siyasi konjonktürün temellerini derinden sarsan 11 Eylül olayları, yirmi birinci yüzyılın yeni dengelerini belirleyici nitelikte bir gelişme olarak yankılanmıştı. Dünya Ticaret Merkezi ve Pentagon’a düzenlenen saldırılar ABD hükümeti ve halkını terörizm kavramının can yakıcı doğasıyla tanıştırırken, ABD’nin Soğuk Savaş sonrasında kaybettiği düşmanı komünizmi yeni bir düşman olan terörizm ile takas etmesine de yardımcı olmuştu. Nitekim George Bush’un “terörle mücadele” ve “demokratikleştirme” gibi popülist kavramların ardına sığınarak Irak ve Afganistan gibi stratejik öneme sahip devletlerin işgaline kadar uzanan bir “terörle savaş” politikası sürdürmesi, Soğuk Savaş yıllarındaki anti-komünizm odaklı, provokatif Amerikan dış politikasını andırmaktadır.

Ne var ki, günümüz ve Soğuk Savaş dönemi arasında kurulabilen bu paralellikler yalnızca ABD’nin hamleleriyle sınırlı kalmıyor. SSCB yönetiminin çöküşünün ardından eski gücünü Vladimir Putin’le toplamaya çalışmış ve şu an yoluna Putin’in benzeri olduğu gözlenen Dmitry Medvedev’le devam etmekte olan Rusya Federasyonu, ABD’nin tekelindeki küresel güç ortaklığına açıkça talip olduğunu belli ediyor. Ağustos ayının başında Güney Osetya’da patlak veren ve Medvedev tarafından “Rusya’nın 11 Eylül’ü” olarak nitelenen savaş, bunun en önemli habercisi. Gürcistan’ın toprak bütünlüğünü ihlâli, orantısız güç kullanımı ve BM antlaşmasına karşı gelmesi gibi suçlamalarla özellikle NATO ve AB tarafından sert bir şekilde kınanan Rusya Federasyonu, tüm eleştirilere rağmen tavizsizliğini koruyan duruşuyla başta ABD olmak üzere kendisini izolasyona mahkûm etmeye çalışan NATO’ya meydan okuyor. Medvedev her ne kadar yeni bir soğuk savaş istemediklerini açıklasa da, tek kutuplu bir dünya düzeninin kabul edilemez olduğunun altını çiziyor. Ancak Rusya’nın üstlendiği bu “alternatif güç” rolü, bu yeni soğuk savaş görüntüsündeki çekişmenin diğer kutbu olan ABD ve müttefiklerini bir hayli rahatsız ettiği açıkça ortada.

Son gelişmeleri bir Soğuk Savaş benzetmesi çerçevesinde incelerken akıllara ilk etapta eskisi gibi bir Doğu-Batı çekişmesinin gelmesi normal olsa da, Güney Osetya’da patlak veren savaşın iç yüzü bu varsayıma meydan okur nitelikte. Gerek coğrafi sınırların, gerekse modern çağın hakim ideolojilerinin artık bulanık ve ayırt edilmez birer karakter edindikleri postmodern siyasi konjonktür, Doğu-Batı ayrımını da aynı şekilde etkilemiş durumda. Öyle ki, bir Ortadoğu ülkesi olmasına rağmen ABD’nin bir numaralı müttefiki ve en önemli bölgesel kozu olan İsrail’in, bu ülkeden aldığı stratejik ve ekonomik gücü Kafkasya’yı bile birbirine katabilecek şekilde uygulayabilmesi, hızla ilerleyen küreselleşmenin artık devletler arası ilişkileri ne gibi boyutlara taşıdığını gözler önüne seriyor. Uzaktan bakıldığında ikinci bir Soğuk Savaş izlenimi veren Rusya-Gürcistan gerginliğinin, kapalı kapılar ardındaki ayrıntıları incelendiğinde ne denli komplike bir “postmodern savaş” başlatabileceği görülebilir.

ORTADOĞU GERÇEKLERİ

İsveç Savunma Araştırmaları Enstitüsü’nün Kafkasya’da yaşanan son savaş üzerine yayınladığı inceleme raporunda, İsrail askerlerinin Güney Osetya’ya düzenlenen saldırılara Gürcü ordusu ile birlikte katıldığı öne sürüldü. Raporda yer alan en çarpıcı nokta ise, İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarının hazırlığından sorumlu General Gal Hirsh’in de savaş sırasında bizzat Gürcistan’da bulunup, Gürcü ordusunun Tskhinvali’ye düzenlediği saldırının teknik hazırlıklarını yönettiği iddiası. Bununla birlikte bini aşkın İsrailli askeri uzmanın savaşta yer aldığına, hatta bazı askerlerin ise sıcak çatışma içerisinde görevlendirildiğine dikkat çeken rapor, aynı zamanda Tel Aviv ve Tiflis arasında imzalanmış olan gizli bir antlaşmanın varlığını da gündeme getirdi. Rapora göre bu antlaşma, İran’a saldırı hazırlığı içerisinde bulunduğu öngörülen İsrail’in, askeri ve stratejik destek karşılığında Gürcistan’ı İran’a karşı bir üs olarak kullanma amacıyla imzalandı.

Filistin direnişi dolayısıyla şehir savaşı konusunda antrenmana sahip olan İsrail ordusunun, bu konuda ABD ve müttefiklerine eğitim desteği verdiği zaten bilinmektedir. Irak’ın 2003’teki işgaline hazırlık amacıyla Batı Şeria toprakları üzerinde savaş eğitimi gören ABD askerlerinin, öğrendikleri şehir savaşı tekniklerini bazı gerçek operasyonlarda Filistinli siviller üzerinde uyguladıkları da birçok çevrede yankı bulmuş bir iddiadır. Dolayısıyla, müttefiklerine bu tür bir askeri desteği esirgemeyen İsrail’in, Gürcü ordusunu eğitme amacıyla Güney Osetya savaşına katılmış olması da aslında şaşırtıcı olmayan bir iddiadır. Bu raporla ilgili dikkat çeken nokta ise, birçok çevrede telaffuz edilmeye başlanmış olan olası İran saldırısına dair ipuçları içermesidir. İsrail’in henüz Haziran ayında Akdeniz’de 1400 kilometrelik, tam teçhizatlı bir savaş tatbikatı gerçekleştirmesi, hâlihazırda varolan saldırı ihtimalini güçlendiren bir kanıt olarak değerlendirilmişti. Osetya savaşının ardından yayınlanan bu raporda Gürcistan’ın üs olarak kullanılacağı iddiasının yer almasıysa, bu tezi destekleyen başka bir kanıt niteliğindedir. Zira İran’a coğrafi yakınlığıyla İsrail için bir avantaj oluşturan Gürcistan, olası bir saldırıda stratejik açıdan önemli bir koz haline gelebilir.

BATI’NIN GİZLEDİKLERİ

Bu çarpıcı raporun ABD ve Avrupa basınında yankı bulmamış oluşu elbette bir sürpriz değil. Zira işaret edilen gerçekler yerine işaret eden parmağı göz önüne alan çıkarımlara varmak, özellikle Avrupa basınında gelenkselleşmiş bir eğilim olagelmiştir. Savaşın başından beri su yüzüne çıkmaya başlayan karanlık ayrıntılar yerine liberal-kapitalist düzenin en kuvvetli örtbas araçlarından bazıları olan uluslararsı hukuk ve insan hakları gibi esnek kavramların içlerinin boşaltılarak kullanılması, bu geleneği destekler niteliktedir. Rusya’nın uluslararası hukuk ve insan hakları ihlâllerinin kabul edilemez olduğunu haykıran Batı basınının, Kosova’nın bağımsızlığı sırasında çiğnenen BM kararlarına yahut Filistin’de altmışıncı yılını geride bırakan insanlık dramına sessiz kalması da bir tesadüf değildir. Dolayısıyla, İsrail hakkında böylesine çarpıcı iddiaları barındıran bir raporun dünya kamuoyuna yeterince duyurulmaması bir ihmal değil, bilinçli olarak uygulanmış bir stratejidir.

Kafkasya savaşının ardından telaffuz edilmeye başlanan ikinci bir Soğuk Savaş, başladığı takdirde geleneksel denge ve normları tehdit edecek boyutta komplike bir yapıya sahip olacaktır. Bir tarafta gerilen Batı-Rusya ilişkilerinin, diğer tarafta ise artık iyice kızışan İran-İsrail gerginliğinin tüm dünyayı olduğu gibi Kafkasya’yı da derinden etkilediği açıkça ortadadır. Dolayısıyla, Güney Osetya savaşı gibi bölgesel düzeydeki çatışmaların alışılagelmiş “evrensel kavramlar” çerçevesinde değerlendirilmesi ve aynı yüzeysellikte incelenmesi, İsrail-İran çekişmesi gibi perde arkasında kalan büyük gelişmelerin günışığına çıkmasına engel olmaya devam edecek gibi görünmektedir.